Fıkıh – İslam İbadet Esasları – Test 7

İslamiyette hedeflenen ideal temizliğin üç aşaması vardır. Birinci aşama, beden, elbise ve çevre temizliği şeklinde ifade edilebilecek olan maddi temizliktir. Bu temizlik, ibadetlerin önşartı olarak ve onlara hazırlık olduğu için aynı zamanda ibadet kapsamında değerlendirilmiştir. İkinci aşamada abdest ve gusül gibi esasen ibadet amaçlı temizlik gelmektedir. İbadetlerden alınması gereken haz ve Allah ile iletişim kurabilmek büyük ölçüde bu temizliklere bağlı olduğu için bunlar yerine getirilmeden ibadete başlanılamaz. Üçüncü aşamada kişinin azalarını gıybet, yalan, haram yeme, haset, kibir, hırs ve gösteriş gibi kötü huylardan temizlemesini hedefleyen ahlakî ve manevi temizlik gelir.

Kırân Haccı: Tek yolculukla hem umre hem hac yapmanın farklı bir uygulamasıdır. Temettu‘dan farklı olarak bunda iki ibadet, aynı ihramla yapılır. Hacı adayı mîkatta hem hac hem umre niyetiyle ihrama girer.

Zekâtta tam mülkiyet şu unsurlar bir araya gelince gerçekleşmiş olur: a) Malın sahibinin elinde bulunması, b) Malda başkasına ait hak bulunmaması, c) Kendi seçimiyle tasarruf hakkı bulunması, d) Fayda ve menfaatin mâlike ait bulunması.

Bir takım ihlallerin sonucu olduğu için keffâretler, kendilerini doğuran sebeplere göre çeşitli isimlerle anılmaktadır. Yemin keffâreti, zıhar keffâreti, hata ile adam öldürme keffâreti, haccın kurallarını ve ihram yasaklarını ihlâl keffâreti, oruç keffâreti, hayızlı kadınla cinsel ilişkide bulunma keffâreti gibi.

Açlık veya susuzluktan ölme kertesine gelen kişi, canını kurtaracak kadar haram nesne yiyebilir veya içebilibilir.

Haramlık durumuna “hurmet”, haram kılmaya “tahrîm”, haram kılınan fiile veya nesneye de “haram” adı verilir. Muharram, hazr, mahzûr, memnû, menhiyyun anh terimleri de, haram terimi yerine kullanılabilir.

Malın zekâta tâbi tutulabilmesi için gerekli şartlardan biri de artan, gelir ve kazanç sağlayan bir mal olmasıdır. Zekâtın ifade ettiği anlam, büyümek ve artmaktır. Mal artıcı, gelir ve kazanç sağlayıcı özellik taşımaması halinde zekâta tâbi olmaz. Çünkü zekât, servet üretimi için gerekli sermaye malları üzerine konur, büyüme kabiliyeti olmayan servet üzerine konmaz. el-Bakara 2/219 ayetindeki “afv” (fazlalık) tabiri de buna işaret etmektedir.

Sadaka, ne mecburidir ve ne de miktarı ve ödeme zamanı tayin edilmiştir.

Haram kılınan şeyin haramlığına inanılması ve bu hükmün dinin bir parçası olduğunun kabul edilmesi haramın imani yönüyle ilgilidir.

Haccın aslî vacipleri şunlardır:

1. Sa‘y. Safâ ile Merve arasında yürümek.
2. Müzdelife vakfesi.
3. Cemrelere taş atmak (şeytan taşlama).
4. İhramdan çıkmadan önce saçların kazınması veya kısaltılması (tıraş).
5. Veda tavafı.

Yemin esasen Allah adına yapıldığı için onun hakları çerçevesinde ibadet alanına dâhil olmuştur. Her ne kadar ceza boyutu varsa da keffâretler de son tahlilde Allah haklarıyla ilgili konularda söz konusu olduğundan ibadet alanında değerlendirilmiştir.

400'den 500'e kadar 4 koyun zekat olarak verilir. Sonraki her yüz koyundan bir koyun zekat verilir.

Hanefîler’e göre mekruh olarak nitelendirilip namazın faziletini azaltan davranışların başlıcaları şunlardır:

1. Namaz kılarken bir özür bulunmaksızın yere, direğe, duvara, değneğe dayanmak;

2. Namazda bir özür bulunmaksızın birkaç adım yürümek. Fakat yılan, akrep gibi zararlı bir hayvanı uzaklaştırmak veya öldürmek için atılacak birkaç adım mekruh değildir.

3. Namazdan önce veya namaz esnasında erkekler için elbiselerinin kollarını dirseklere doğru toplamak.

4. Namazda secdeye giderken dizleri yere koymadan elleri yere koymak veya secdeden kalkarken dizleri ellerden önce kaldırmak; namaz sona ermeden terleri veya yüze dokunmuş tozları silmek.

5. Namazda elbise, beden veya sakalla oynamak, eli ağıza koymak
6. Rükû ve secdede tesbihleri terk etmek veya üçten az söylemek.
7. Başkasına ait bir yerde veya sahibinin iznini almadan onun elbisesiyle namaz kılmak.

8.Namazı temiz olmayan şeylere karşı veya temiz olmayan şeylerin yakınında kılmak.

Zayıf Alacak (deyn-i zaîf): Hiçbir mal veya paraya bedel olmadan miras, vasiyet, mehir, diyet (ölüm/yaralama tazminatı) ve kadının ödeyeceği muhâle’a (anlaşmalı boşanma bedeli) vb. yollarla yepyeni bir kazanç olarak kişinin mülkiyetine başkasından geçecek alacaklar zayıf alacaklar adını alır. Bu çeşit alacaklar tahsil edilip mülkiyete girince ve nisaba ulaşıp üzerinden bir yıl geçince zekâta tâbi olur. Geçmiş yıllar için zekât ödenmez; ancak bunlar başka bir zekât konusu mala eklenebilir.

Kesim vakti üçüncü (Şâfiîlere göre dördüncü) günün akşam namazi vaktinin girmesiyle birlikte sona erer.

Yemin, kişinin, bir işi yapıp yapmaması veya bir olayın doğru olup olmaması konusunda söylediği sözünü Allah’ın adını ya da onun bir sıfatını öne sürerek kuvvetlendirmesi anlamına gelmektedir. Söz gelimi “Vallahi beş liraya aldım”; “Vallahi ve billahi bir daha onun evine girmem!”; “Rahim olan Allah’a andolsun ki bir daha sigara içmeyeceğim!” gibi cümleler birer yemindir.

Kur’an-ı Kerim’de adı geçen hayvanlardan bazıları (domuz gibi) haramlıkları anlatılmak için zikredilmiştir, bazıları insanoğlunun bir takım çirkin davranışlarını vasıflandırmak için kullanılmıştır (Eşek, köpek ve karga gibi), bazıları da (Deve, sinek, sivrisinek ve örümcek gibi) Allah’ın ayetlerini tefekkür için anlatılmıştır ve bazısı da (at gibi) hayvanları övmek için zikredilmiştir.

Kur’ân’ın bazı sûrelerinin adı hayvan adını taşımaktadır:

Bakara (inek) sûresi,

Nahl (arı) sûresi,

Ankebût (örümcek) sûresi,

Neml (karınca) sûresi,

Fil sûresi.

Bu sureler isimlerini içerdikleri konulardan dolayı almaktadır.

Keffâretin oruç tutularak yerine getirilmesi halinde şu noktalara dikkat edilmelidir:

1. keffâretlerdeki iki ay oruç cezası kamerî aylara göre hesaplanır ve 58, 59 ya da en fazla 60 gün tutar.
2. İki ay orucunun ardı ardına olması şarttır.
3. Kadınların özel halleri yani hayız ve nifas durumu peşi sıralığı bozmaz.
4. Keffâret orucu tutulurken giren ramazan ayı ve kurban bayramı peşi sıralığı bozar.
5. Keffâret orucuna geceden niyetlenmek şarttır.

Allah, bilinçli olarak yaptığınız mün‘akid yeminlerden sizi sorumlu tutar. Bunun keffâreti, kendi aile fertlerine yedirdiğinizin ortalamasından, on fakiri doyurmanız veya onları giydirmeniz yahut bir köleyi hürriyetine kavuşturmanızdır. Bunları bulamayan kimse üç gün oruç tutar. İşte yeminlerinizin keffâreti budur. Yemin ettiğiniz zaman yeminlerinizi tutun!..” (el-Mâide 5/89)

Hac için ihrama giren kimse geçerli bir mazeret sebebiyle tıraş olmak zorunda kalsa keffâret olarak ya üç gün oruç tutacak, ya altı fakiri doyuracak ya da bir küçükbaş hayvan kurban edecektir. Buradaki oruçların ardı ardına tutulma şartı yoktur.

Dinen yasaklanmış haram fiillerden kesinlikle uzak durulması gerekir. Haram fiili işlemekten sakınanlara “âdil”, işleyenlere ise “fâsık, âsî, günahkâr” denir.

"İşlenen bir kusur veya günahtan dolayı hem ceza özelliği bulunan hem de Allah’tan bağışlanma dilemek maksadıyla yapılan bir tür malî ve bedenî ibadet"e "keffaret" denir.

Kudûm (varış) tavafı: Hac niyetiyle ihrama giren kişi Mekke’ye varınca Mescid-i Haram’a gider ve Kâbe’yi tavaf eder. Bu tavaf sünnettir.

Tavaf, Kabenin etrafında dönmek; Menasik, haccın aşamaları; Şavt, tavaf dönüşlerinin her biri; Mikat, ihrama girilecek yerdir.